Thị trường chứng khoán phái sinh: Dù còn non trẻ nhưng đã vận hành đúng quy luật của thị trường quốc tế

(TBTCVN) - Thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam (TTCKPS) một năm qua (10/8/2017 - 10/8/2018) đã hoạt động an toàn, hiệu quả và thông suốt.

Điều đáng ghi nhận là mặc dù còn non trẻ, nhưng TTCKPS cũng đã vận hành theo đúng quy luật khách quan và tự nhiên của các thị trường phái sinh (TTPS) quốc tế.  Đây là đánh giá của Chủ tịch Hội đồng quản trị Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) Nguyễn Thành Long khi trả lời phỏng vấn phóng viên TBTCVN, nhân kỷ niệm TTCKPS Việt Nam sinh nhật 1 tuổi.

 khai

Lễ khai trương thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam ngày 10/8/2017 tại HNX.

* PV: Thưa ông, dù mới ra đời và hoạt động được 1 năm nhưng TTCKPS đã được đánh giá có bước phát triển tích cực. Là lãnh đạo của đơn vị vận hành hệ thống giao dịch của thị trường, ông có cảm thấy hài lòng về sự phát triển của TTCKPS trong giai đoạn đầu này hay không?

- Ông Nguyễn Thành Long: Việc đưa TTCKPS vào hoạt động là chủ trương, định hướng đúng, phù hợp với xu thế phát triển của thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam. Theo đó, tiêu chí đặt ra cho TTCKPS còn non trẻ ở giai đoạn đầu là hoạt động phải an toàn, thông suốt trên cơ sở sản phẩm giao dịch được thiết kế từ đơn giản tới phức tạp. Đến nay, sau một năm đi vào hoạt động có thể khẳng định rằng TTCKPS đã bước đầu đạt được những mục tiêu đề ra.

Theo đó, TTCKPS một năm qua đã hoạt động an toàn, hiệu quả. Các phân hệ của hạ tầng công nghệ phục vụ thị trường vận hành thông suốt, ổn định và an toàn. Hoạt động giao dịch và trao đổi dữ liệu trên hệ thống giữa HNX, Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) với các thành viên thị trường thực hiện ổn định, chính xác. 

Đặc biệt hơn, TTCKPS đã tăng trưởng rất tốt trong một năm qua. Thống kê cho thấy, tốc độ tăng trưởng về khối lượng giao dịch (KLGD) trên TTCKPS đã liên tục tăng, tháng sau cao hơn tháng trước. Tính đến hết tháng 7/2018, tổng KLGD của TTPS đạt gần 9,5 triệu hợp đồng. KLGD bình quân tháng từ tháng 9/2017 đến tháng 6/2018 đạt mức tăng trưởng 35%. KLGD bình quân phiên cũng tăng trưởng ấn tượng. Năm 2017, KLGD bình quân phiên đạt 10.954 hợp đồng/ngày, trong khi tính từ đầu năm 2018 đến hết tháng 7/2018, KLGD bình quân phiên là 58.613 hợp đồng/ngày, gấp 5,3 lần so với năm 2017. Khối lượng mở (OI) toàn thị trường năm 2018 tăng ổn định và đạt 16.858 hợp đồng ngày 31/7/2018, gấp 2,1 lần so với thời điểm cuối năm 2017. 

 
long
Ông Nguyễn Thành Long

Điều đáng ghi nhận là TTCKPS Việt Nam, mặc dù còn non trẻ, nhưng cũng đã vận hành theo đúng quy luật khách quan và tự nhiên của các TTPS quốc tế. Điển hình là khi thị trường cơ sở sụt giảm thì TTPS thanh khoản tăng. Cụ thể, trong giai đoạn tháng 4 đến tháng 6/2018 khi thị trường cơ sở có biến động mạnh thì thanh khoản TTPS tăng gấp nhiều lần.

* PV: Xin chúc mừng HNX về những kết quả rất đáng mừng nêu trên. Tuy nhiên, thực tế cho thấy TTCKPS chỉ mới hấp dẫn nhà đầu tư (NĐT) cá nhân và cũng chưa thể hiện được vai trò chính là phòng ngừa rủi ro của mình. Ông suy nghĩ gì về điều này?

- Ông Nguyễn Thành Long:  TTCKPS Việt Nam mới chỉ đi vào hoạt động được 1 năm, do đó cơ cấu NĐT còn hạn chế, thực tế là có tới 98% NĐT trên TTCKPS là  cá nhân. Cần lưu ý, vấn đề này đã và đang xảy ra ở cả thị TTCK cơ sở trong giai đoạn đầu, chứ không chỉ trên TTCKPS, bởi thực tế hiện nay vẫn còn tới gần 95% NĐT trên thị trường cơ sở cũng là NĐT cá nhân. 

Tuy nhiên, NĐT nào cũng cần phải được tôn trọng và cần tạo điều kiện để tham gia thị trường. NĐT ngắn hạn hay còn gọi là đầu cơ tạo thanh khoản cho thị trường, trong khi NĐT dài hạn (đầu tư theo giá trị) tạo xu hướng bền vững cho thị trường. NĐT dài hạn thông thường cũng dành một tỷ trọng vốn nhất định để đầu cơ. Hai nhóm NĐT này, thực chất là hai loại hình giao dịch, đan xen nhau, hỗ trợ thị trường phát triển. Nếu không có các NĐT ngắn hạn thì thị trường sẽ kém thanh khoản. Nếu thị trường kém thanh khoản thì các NĐT tổ chức, NĐT giá trị sẽ không tham gia, từ đó dần dần làm thị trường thứ cấp mất thanh khoản. Quan trọng hơn, thị trường thứ cấp thiếu thanh khoản thì thị trường sơ cấp không thể tăng trưởng, dẫn đến triệt tiêu kênh huy động vốn cho doanh nghiệp. Đương nhiên, tính bền vững của thị trường sẽ không bảo đảm (sự rung lắc của thị trường sẽ nhiều hơn) nếu như tỷ trọng giao dịch của NĐT tổ chức đạt giá trị thấp. 

Trên TTCKPS, hoạt động đầu cơ và hoạt động phòng ngừa rủi ro đan xen nhau. Chính vì vậy, chúng tôi cho rằng, việc tỷ trọng NĐT cá nhân quá cao cũng là giai đoạn quá độ, là quy luật khách quan mà chúng ta phải chấp nhận, đặc biệt trong bối cảnh thị trường cơ sở hiện nay và văn hóa đầu tư tại Việt Nam. Ở góc độ tích cực khác, đây cũng là dư địa rất tốt khi sự năng động và tích cực của NĐT cá nhân sẽ tạo thanh khoản lớn để thu hút NĐT tổ chức tham gia thị trường.

* PV: Thời gian qua, nhiều nhận định cho rằng, TTCKPS đã hút tiền của thị trường cơ sở, làm cho thanh khoản của thị trường cơ sở suy giảm mạnh. Về phía HNX, ông suy nghĩ gì về điều này?

- Ông Nguyễn Thành Long:  Tuy ghi nhận tăng trưởng liên tục, song quy mô của TTCKPS còn nhỏ. Mặc dù giá trị giao dịch lớn, nhưng đó là giá trị danh nghĩa, không phải là giá trị của dòng tiền thực đổ vào TTCKPS. Đến hiện tại, dòng tiền thực đổ vào TTCKPS (dưới hình thức ký quỹ cho vị thế) bằng khoảng 10% giá trị danh nghĩa, tương đương khoảng 1.400 tỷ đồng. 

Vì vậy, nhận định cho rằng TTCKPS hút bớt lượng tiền giao dịch trên thị trường cơ sở làm cho thanh khoản thị trường này sụt giảm, theo tôi là chưa có cơ sở. Ngược lại, sự tăng trưởng và thanh khoản của TTCKPS trong thời gian qua là bệ đỡ hạn chế đà sụt giảm của thị trường cơ sở. 

Thực tế, đối với NĐT giá trị, khi thị trường cơ sở giảm, thay vì phải bán danh mục trên thị trường cơ sở để cắt lỗ thì NĐT nắm giữ vị thế bán trên TTPS sẽ đóng vị thế để kiếm lời, bù đắp khoản thua lỗ trên thị trường cơ sở, chặn được đà bán tháo trên thị trường cơ sở. Đây là chiến lược phòng ngừa rủi ro (hedging), hạn chế đà sụt giảm của chỉ số thị trường cơ sở. Đối với các nhà đầu cơ, khi thị trường cơ sở sụt giảm, cơ hội kiếm lời không còn thì họ sẽ tìm kiếm lợi nhuận trên TTPS, vì thị trường này cho phép họ kiếm lợi ngay cả khi thị trường cơ sở giảm.

Điều đó giải thích tại sao thanh khoản của TTCKPS thông thường sẽ tăng rất mạnh trong các giai đoạn thị trường cơ sở rung lắc, biến động mạnh. Đây cũng chính là hiệu ứng thị trường, giúp trấn an và ổn định tâm lý của NĐT. TTPS là giải pháp hữu hiệu để giữ chân NĐT, tránh tình trạng họ tháo chạy khỏi TTCK khi thị trường cơ sở sụt giảm. 

Về quy mô của TTCKPS Việt Nam, với khối lượng giao dịch hàng ngày như hiện tại mới chỉ đáp ứng được nhu cầu phòng vệ rủi ro cho khoảng 3 - 4 tỷ USD, có nghĩa là đáp ứng được khoảng 2% danh mục của thị trường cơ sở, chưa tính nhu cầu của các nhà đầu cơ. Điều đó cho thấy, dư địa tăng trưởng của TTPS còn lớn. 

* PV: Xin ông cho biết, một số định hướng mà HNX và cơ quan quản lý sẽ triển khai để TTPS ngày càng hấp dẫn hơn đối với NĐT?

- Ông Nguyễn Thành Long:  Để TTCKPS ngày càng hấp dẫn hơn đối với NĐT, HNX sẽ tập trung vào các nhiệm vụ chính sau:   

Thứ nhất, tiếp tục phát triển cơ sở NĐT theo hướng tập trung thu hút mạnh NĐT tổ chức. Về cơ bản, khung pháp lý đã có, tuy nhiên đây là một vấn đề mang tính lâu dài. Song tôi tin trong tương lai số lượng NĐT tổ chức sẽ dần được cải thiện. Đối với NĐT cá nhân, cần tăng cường thực hiện các chương trình đào tạo cho họ khi tham gia TTCKPS nhằm tăng tính chuyên nghiệp. 

Thứ hai, tiếp tục đa dạng hàng hóa cho TTCKPS, trước mắt là cần có hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ. Đây sẽ là sản phẩm giao dịch hầu như chỉ dành cho NĐT tổ chức (các quỹ đầu tư và các ngân hàng), nên sẽ tăng dần tỷ trọng NĐT tổ chức tham gia TTCKPS. Hiện nay, chúng tôi đã hoàn thiện các bước chuẩn bị cuối cùng để có thể đưa sản phẩm này vào giao dịch trong năm nay. 

Ngoài ra, chúng tôi đang phối hợp với Sở Giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh nghiên cứu xây dựng bộ chỉ số VNX200 làm chỉ số cơ sở cho hợp đồng tương lai chỉ số. Với chỉ số có nhiều cổ phiếu tham gia, sẽ có tính đại diện cao hơn. Do phương pháp luận có sự điều chỉnh, kỳ vọng chỉ số này sẽ bám sát và thể hiện đúng thực trạng thị trường hơn.

Thứ ba, tăng cường công tác giám sát, xử lý vi phạm, bảo đảm tính toàn vẹn và kỷ luật thị trường, đặc biệt là phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi thao túng thị trường.

* PV: Xin cảm ơn ông!

 

* Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán MB (MBS) Trần Hải Hà:

Quy mô giao dịch và độ bao phủ vượt xa kỳ vọng của chúng tôi

 ha
 Ông Trần Hải Hà

Sau một năm vận hành, sản phẩm hợp đồng tương lai xét về quy mô giao dịch và độ bao phủ đã được triển khai thành công, vượt xa kỳ vọng của chúng tôi. Hoạt động giao dịch của thị trường cơ bản là ổn định và thu hút được sự tham gia của nhà đầu tư cá nhân. Tại MBS, khách hàng tham gia giao dịch phái sinh tăng mạnh theo từng tháng, số lượng tài khoản mở mới duy trì ở mức cao tương ứng với thị phần hiện tại của MBS. Số lượng tài khoản phái sinh và số lượng khách hàng giao dịch thường xuyên hợp đồng tương lai hiện cao hơn 2,5 lần so với cuối 2017.

NĐT tham gia trên TTCKPS hiện nay chủ yếu là cá nhân. Trên thực tế NĐT cá nhân thường có quy mô vốn nhỏ và giao dịch bám sát TTCK nên họ tham gia TTPS chủ yếu cho mục đích đầu tư ngắn hạn. Sự tham gia của NĐT tổ chức sẽ giúp TTPS phát triển sát với định hướng là một kênh phòng ngừa rủi ro, đồng thời giúp gia tăng tính thanh khoản và tính ổn định của thị trường. Chẳng hạn, tại Thái Lan, NĐT cá nhân chỉ chiếm khoảng 55% giao dịch, 45% là NĐT tổ chức, NĐT nước ngoài. Chúng tôi cho rằng, kinh nghiệm từ các thị trường lân cận là một gợi ý tốt để có bước đột phá trong việc thu hút NĐT tổ chức, NĐT nước ngoài tham gia giao dịch phái sinh.

Chúng tôi cho rằng, TTCKPS còn rất nhiều dư địa tăng trưởng khi các sản phẩm mới đáp ứng được nhu cầu phòng ngừa rủi ro và đa dạng hóa đầu tư ra đời. Các thị trường trong khu vực đã có thời gian phát triển trước Việt Nam đã triển khai các sản phẩm hợp đồng tương lai dựa trên trái phiếu chính phủ, ngành, cổ phiếu riêng lẻ, hàng hóa. Những sản phẩm như vậy, khi đủ điều kiện để triển khai tại Việt Nam theo lộ trình triển khai đã được Chính phủ đã phê duyệt từ năm 2014, cũng sẽ đạt được thành công lớn do sản phẩm tính khác biệt cao, giúp NĐT có thể phân tán rủi ro và đa dạng hóa danh mục đầu tư. Đồng thời, sự đa dạng hóa sản phẩm cũng là một tiền đề quan trọng để thu hút sự tham gia của NĐT tổ chức, NĐT nước ngoài.

 

* Giám đốc Sản phẩm cấu trúc, Công ty Chứng khoán VNIDRECT Nguyễn Tuấn Cường:

Tiềm năng của thị trường phái sinh Việt Nam còn rất lớn

 cuing

 Ông Nguyễn Tuấn Cường

TTCKPS sau một năm đi vào hoạt động đã được NĐT đón nhận rất tích cực. Thanh khoản của thị trường liên tục tăng qua các tháng với tốc độ tăng trưởng bình quân theo tháng đạt 38,22%. Thị trường đã có những phiên đạt gần 165 nghìn hợp đồng. Tính đến hết tháng 7/2018, số lượng tài khoản phái sinh đạt hơn 39.000 tài khoản và dự báo sẽ có thêm nhiều nhà đầu tư mới tham gia thị trường.  

TTCKPS đi vào hoạt động tạo cho nhà đầu tư một công cụ đầu tư mới mang tính phòng ngừa rủi ro khi thị trường đi xuống, có thể giao dịch mua/bán ngay trong ngày mà không cần đợi chứng khoán/tiền về và đòn bẩy hấp dẫn mà không phải chịu chi phí lãi vay. 

Tiềm năng của TTCKPS Việt Nam vẫn còn rất lớn. Như các nước khác trên thế giới, quy mô giao dịch hàng ngày của TTPS thường gấp đôi thị trường cơ sở. Tính đến hết tháng 7/2018, số lượng tài khoản phái sinh mới chỉ đạt hơn 39 nghìn tài khoản, trong khi đó số lượng tài khoản cơ sở là gần 2 triệu tài khoản. Lý do là TTPS vẫn còn khá mới, với nhiều điểm khác biệt với chứng khoán cơ sở nên nhiều NĐT chưa tham gia vì chưa nắm được tính chất sản phẩm, cũng như cách thức giao dịch. 

Thêm vào đó, hiện tại TTCKPS Việt Nam chủ yếu là NĐT cá nhân. Khi NĐT tổ chức và các quỹ đầu tư tham gia, dự báo sẽ nâng thanh khoản thị trường lên đáng kể, tập trung vào các hợp đồng kỳ hạn xa vì các tổ chức và quỹ đầu tư thường sử dụng phái sinh với mục tiêu đầu tư dài hạn hơn NĐT cá nhân, đồng thời thực hiện phòng ngừa rủi ro cho danh mục chứng khoán cơ sở của họ.

 

* Giám đốc Phân tích và Tư vấn đầu tư khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán Sài Gòn Nguyễn Đức Hùng Linh:

Không đủ cơ sở để khẳng định “phái sinh hút vốn cơ sở”

line 

 Ông Nguyễn Đức Hùng Linh

TTCKPS một năm qua đã có sự phát triển rất tích cực và nhận được sự quan tâm của nhiều NĐT. Đặc biệt là trong giai đoạn thị trường cơ sở giảm điểm trong quý II thì chứng khoán phái sinh đã lên ngôi, với thanh khoản tăng mạnh. Điển hình vào ngày 6/7/2018, thanh khoản TTPS đã tạo kỷ lục với khối lượng 164.872 hợp đồng (HĐ), tương đương 14.705 tỷ đồng, gấp 3 lần giao dịch trên thị trường cơ sở trong cùng ngày.

TTCKPS phát huy lợi thế giúp NĐT tận dụng được xu hướng giá xuống và giao dịch trong ngày T+0. Thanh khoản TTPS tăng một phần bởi dòng tiền luôn tìm kiếm cơ hội đầu tư ở những kênh có khả năng sinh lời cao hơn. 

Mặc dù thanh khoản gia tăng, giao dịch trong ngày chiếm đại đa số. Khối lượng giao dịch trong ngày thường gấp khoảng 10 lần khối lượng mở (OI). Dù vậy, cùng với khối lượng giao dịch gia tăng, khối lượng mở cũng có sự cải thiện. Trong khi khối lượng giao dịch bình quân phiên trong 1 tháng gần đây đã tăng gấp 3 lần mức độ giao dịch hồi đầu năm, từ 40.000 HĐ lên 130.000 HĐ/phiên, khối lượng mở tăng nhẹ từ mức trung bình hơn 10.000 HĐ lên 14.000 HĐ trong tháng 7.

Giá trị 1 HĐ đã giảm đáng kể do mức giảm của chỉ số VN30. Tổng giá trị khối lượng mở ngay cả khi thanh khoản phái sinh tăng mạnh đứng ở khoảng 1.200 tỷ đồng, tăng nhẹ so với mức 1.000 tỷ đồng trong những tháng đầu năm. Đây là tổng giá trị danh nghĩa của các HĐ tương lai đang giao dịch, giá trị thực tế của dòng vốn đầu tư vào thị trường nhỏ hơn do hiệu ứng đòn bẩy. Giá trị này là không đáng kể so với lượng tài sản trên thị trường cơ sở và thực tế cũng tăng không nhiều khi thị trường cơ sở lao dốc. Do đó, không có đủ cơ sở để cho rằng, TTCKPS đã thu hút vốn từ thị trường chứng khoán cơ sở.

Duy Thái (thực hiện)
Nguồn: thoibaotaichinhvietnam.vn